กระบวนการจัดการความรู้: กระบวนการปลดปล่อยมนุษย์สู่ศักยภาพ เสรีภาพ และความสุข

สรุปเนื้อหาสาระของหนังสือเรื่อง
กระบวนการจัดการความรู้:
กระบวนการปลดปล่อยมนุษย์สู่ศักยภาพ เสรีภาพ และความสุข
ศาสตราจารย์เกียรติคุณนายแพทย์ประเวศ วะสี

นายแพทย์ประเวศ วะสีได้ให้มุมมองที่แตกต่างของ “การจัดการความรู้” จากหนังสือด้านการจัดการความรู้จากประเทศตะวันตกไว้ได้อย่างน่าสนใจ โดยวิเคราะห์ถึงวิธีคิดและมุมมองในการนำ “กระบวนการจัดการความรู้” มาปลดปล่อยมนุษย์สังคมออกจากพันธนาการแห่งความทุกข์ที่สืบเนื่องมาจากยุคสมัยก่อนหน้านี้จวบจนมาถึงปัจจุบันนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งว่า จะสามารถนำมาปรับใช้กับสังคมไทยอย่างไรเพื่อให้สังคมเกิดความเข้มแข็งจากรากเหง้าอันหมายถึงคนไทยทุกคนมีความเป็นอยู่ที่มีความสุข ตระหนักถึงศักดิ์ศรีและคุณค่าแห่งความเป็นมนุษย์และเป็นสังคมที่อยู่ร่วมกันได้อย่างสร้างสรรค์อย่างแท้จริง

ความทุกข์ของคนในยุคปัจจุบัน

ในบทแรกท่านได้ทำให้เรามองเห็นภาพรวมว่า ไม่ว่าจะในยุคสมัยใด คนเราก็ล้วนมีความทุกข์หรือปัญหาให้ได้ขบคิดกันทั้งสิ้น แต่สิ่งที่เป็นลักษณะของความทุกข์ของคนในยุคนี้ที่แตกต่างจากยุคที่ผ่านๆมาก็คือ โลกทั้งโลกถูกเชื่อมโยงเข้าเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศและความก้าวหน้าด้านระบบโทรคมนาคม ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นรวดเร็วนั้นเร็วมากและหลายๆครั้งที่เราไม่สามารถป้องกันและไม่อาจรู้ตัวได้เลย และการกระทำของคนคนหนึ่งหรือเหตุการณ์ที่เกิดในประเทศหนึ่ง ๆ ก็อาจมีผลกระทบต่อคนทั้งโลก ทั้งประเทศ หรือทั้งชุมชนได้ในพริบตาเดียว

ท่านยกตัวอย่างว่า เมื่อปี พ.ศ. 2540 นั้น ในวันหนึ่งของเดือนกรกฎาคม ขณะที่ทุกชีวิตดำเนินไปอย่างเป็นปกตินั้น เพียงเวลาไม่นาน เงินได้ไหลออกจากประเทศไปแล้ว 500,000 ล้านบาท และออกเกือบหมดประเทศภายในเดือนนั้นเพียงเดือนเดียว ซึ่งส่งผลต่อคนไทยหลายๆชีวิตในเวลาต่อมาอย่างแสนสาหัส เป็นต้น

คำสำคัญที่ทำให้เราเห็นภาพคือ สังคมปัจจุบันเป็นสังคมที่มีโครงสร้างขนาดใหญ่และมีความซับซ้อน (Complex System) หรือตามความเข้าใจของดิฉันคือ เป็นสังคมโลกอย่างแท้จริงนั่นเอง ซึ่งขอบเขตพรมแดนทางกายภาพของประเทศต่างๆ เริ่มถูกลดความสำคัญลงไปเรื่อยๆ

สาเหตุแห่งความทุกข์ของคนในสังคมปัจจุบัน: โครงสร้างอำนาจทุนนิยมโลกและโครงสร้างอำนาจแนวดิ่ง

จากเหตุการณ์ดังกล่าว ทำให้สามารถสรุปได้ว่า ความทุกข์ของคนในสังคมปัจจุบันคือ ความเครียด โดยความเครียดนั้นเกิดจาก “ระบบในตัวมนุษย์ไม่เหมาะหรือไม่สามารถเผชิญกับสภาพสังคมปัจจุบันได้ ความใหญ่และความซับซ้อนของสังคมปัจจุบันกดทับมนุษย์ ทำให้ตัวเองรู้สึกไร้ศักยภาพที่จะทำอะไร” (หน้า 14)

ดังนั้น การที่จะแก้ปัญหาทุกข์ตรงนี้ได้ ต้องทำความเข้าใจกับที่มาแห่งทุกข์นี้ก่อน ต้นเหตุแห่งทุกข์คือ โครงสร้างที่กดทับมนุษย์ ซึ่งแบ่งเป็น โครงสร้างของอำนาจทุนนิยมโลกและโครงสร้างอำนาจแนวดิ่งในแต่ละสังคมและองค์กร

สำหรับโครงสร้างใหญ่ที่ทั้งโลกเผชิญอยู่ คือ อำนาจรัฐ อำนาจเงิน และอำนาจความรู้ โดยในขณะนี้ อำนาจทั้งหมดนี้ได้ถูกนำมาใช้เพื่อประโยชน์ของกลุ่มทุนขนาดมหึมา มิใช่เพื่อความเจริญเติบโตของสังคมโดยรวม หรือเรียกว่า “ทอดทิ้งภูมิปัญญาในการอยู่ร่วมกัน แต่หันมาพัฒนาความรู้เพื่อการสร้างสมอำนาจ” เป้าหมายสูงสุดของโครงสร้างสังคมแบบนี้คือ กำไร หรือ การมีเงินมากขึ้นนั่นเอง

ในส่วนของโครงสร้างย่อยลงไประดับองค์กรคือ โครงสร้างอำนาจแนวดิ่ง ไม่ว่าจะเป็นองค์กรทางการเมือง ราชการ การศึกษา ศาสนา และธุรกิจ โดยโครงสร้างแบบนี้ จะมีคนข้างบนและคนข้างล่าง โดยเป็นการสั่งการลงมาให้คนข้างล่างทำตาม ดังนี้ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์หรือความเท่าเทียมกันย่อมไม่เกิดขึ้น ไม่มีอิสระในการเรียนรู้และความคิดสร้างสรรค์ องค์กรส่วนใหญ่จึงเป็นองค์กรที่คนทำงานอยู่แบบไม่มีความสุข ขาดการพัฒนาและเรียนรู้ ตลอดจนทำให้เกิดลักษณะพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ เช่น การประจบเอาใจเจ้านายเพื่อให้ได้ตำแหน่ง การใส่ร้ายป้ายสี เป็นต้น เพราะใครๆก็อยากที่จะอยู่ข้างบนเพื่อที่ว่าจะได้มีอำนาจในการสั่งการและสบายกว่าคนรับคำสั่งด้านล่าง

นอกจากนี้วิธีคิดนี้ยังลามมาถึงภายนอก นั่นคือ สถาบันต่างๆมีกรอบความคิดว่าตัวเองมีอำนาจเหนือชาวบ้าน ทำให้ไม่สนใจความรู้สึกนึกคิดของชาวบ้าน และเอาตัวเองเป็นที่ตั้ง คิดและสั่งการลงมาให้ชาวบ้านปฏิบัติตาม

จะเห็นว่า ตั้งแต่โครงสร้างระดับสังคมโลก คือ โครงสร้างอำนาจทุนนิยม จนมาถึงระดับชุมชนต่างๆในประเทศภายใต้โครงสร้างอำนาจแนวดิ่ง ล้วนอยู่ภายใต้การกดทับศักดิ์ศรีแห่งความเป็นมนุษย์ เกิดความไม่เท่าเทียม และไม่ส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสร้างสรรค์ ไม่กล้าคิดไม่กล้าทำ เปรียบเสมือนอยู่ใน “คุกทางปัญญา” จึงทำให้เกิดปัญหาความยากจนซึ่งเป็นรากเหง้าของปัญหาอื่นๆในสังคมเช่น อาชญากรรม ทุจริตคอรัปชั่น เสถียรภาพทางการเมือง รวมไปถึงเศรษฐกิจ เป็นปัญหาที่ยังไม่สามารถหาทางออกได้นั่นเอง

วิธีการปลดแอกจากคุกทางสังคมและความคิด

สิ่งที่เป็นต้นตอของปัญหาทั้งหมดทั้งมวลคือ “ความคิด” ความคิดที่ว่าอำนาจจะนำมาซึ่งสิ่งที่ปรารถนาและทางแก้ไขปัญหาต่างๆให้ลุล่วง ทำให้ไม่ว่าจะเปลี่ยนตัวผู้นำไปอย่างไร หรือไม่ว่าพรรคการเมืองใดจะมีอุดมการณ์ที่แตกต่างกันอย่างไร จะมีนโยบายการหาเสียงเช่นไร หากแม้นว่า โครงสร้างทางอำนาจยังถูกคงเอาไว้อยู่เช่นนั้น ก็จะไม่มีทางแก้ไขปัญหาต่างๆได้เลย เพราะอำนาจโดยตัวมันเองคือ การแสดงออกของกรอบความคิดเรื่อง “ความไม่เท่าเทียม” โดยตัวของมันอยู่แล้ว

ดังนั้น สิ่งที่จะต้องทำถ้าหากต้องการมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางด้านความคิด องค์กรและสังคมดังกล่าว จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน (Transformation) โดยไม่ใช้ความรุนแรง
สิ่งแรกที่ควรต้องทำ คือ การให้ความเคารพแก่ศักดิ์ศรีและคุณค่าความเป็นคนของคน “ทุกคน” อย่างเท่าเทียมกัน ซึ่งข้อนี้ถือเป็น ศีลธรรมพื้นฐาน ที่เสมือนกับเส้นผมบังภูเขา ที่ดูเหมือนว่าไม่ว่าจะเป็นประเทศใหญ่เช่น สหรัฐอเมริกาที่จัดว่าเป็นประเทศผู้นำของโลก หรือแม้แต่ประเทศไทยเอง ก็ดูจะพบปัญหานี้เสมอเหมือนกัน นั่นคือ การมองว่าคนทุกคนมีคุณค่าของความเป็นคนไม่เท่าเทียมกัน ไม่ว่าจะมองจากด้านอาชีพ เผ่าพันธุ์ ฐานะทางการเงิน หรือมาตรฐานใดก็ตามในสังคมนั้นๆ ซึ่งเมื่อเกิดการมองแบบแบ่งแยก แบบมีชนชั้นลำดับขั้นแล้ว ก็จะเกิดปัญหาการเลือกปฏิบัติและเกิดความไม่เป็นธรรมขึ้นในสังคม คนที่ถูกสังคมตราว่าอยู่ในชนชั้นที่ต่ำกว่าก็จะไม่มีโอกาสที่จะอยู่ในสังคมอย่างเป็นสุขและมีเกียรติได้เลย จึงเป็นสาเหตุให้เกิดปัญหาสังคมที่รุนแรงตามมา

สิ่งสำคัญต่อมาก็คือ ให้ความสำคัญต่อความรู้ในตัวบุคคล มิใช่ความรู้ในตำราเหมือนเช่นในปัจจุบัน หมายความว่า ให้นำเอาความรู้ในตัวบุคคลเป็นตัวตั้ง แล้วต่อยอดไปด้วยความรู้ในตำรา เพราะความรู้ในตัวคนนั้น เป็นสิ่งที่ได้จากประสบการณ์ทำงานและดำเนินชีวิตโดยตรง เป็นสิ่งที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง และได้ผลเป็นที่พิสูจน์ได้ โดยที่คนแต่ละคนก็จะมีความชำนาญในสิ่งที่แตกต่างกันออกไป และเมื่อแต่ละคนก็เก่งกันไปแต่ละอย่างแล้ว ความรู้สึกภาคภูมิใจ มีเกียรติ มีศักดิ์ศรีเท่าเทียมกับคนอื่นๆ ก็จะตามมา ทำให้เกิดเป็นความสุขมวลรวมของสังคมและก่อให้เกิดความร่วมมือกันอย่างสร้างสรรค์

แต่สิ่งที่ทำให้เกิดปัญหาทุกวันนี้คือ การนำเอาความรู้ในตำราเป็นตัวตั้ง ซึ่งมักเป็นความรู้ที่มีลักษณะแปลกแยกจากวิถีชีวิตของคนในชุมชนออกไป ทำให้การเรียนรู้ในระบบปัจจุบันนั้น ไม่สามารถทำให้คนเข้าใจและแก้ปัญหาที่พบเจอในการดำรงชีวิตได้อย่างแท้จริง กลับทำให้โครงสร้างด้านอำนาจความรู้ที่กีดกันชาวบ้านผู้เป็นเจ้าของภูมิปัญญาวัฒนธรรมแน่นหนาขึ้นไปอีก

ปัญหาต่างๆที่เกิดขึ้นจากระบบการเรียนรู้แบบเอาตำราเป็นที่ตั้งนี้ มีมากมาย คือ
• เป็นการลดศักยภาพและความคิดสร้างสรรค์ของคนอย่างรุนแรง โดยการอัดความรู้ที่เพิ่มขึ้นมาอย่างมากมายไปในตำรา ทั้งๆที่ แต่ละคนมีความถนัด ความสนใจที่แตกต่างกัน แต่ต้องถูกบังคับให้เรียนอะไรเหมือนๆกัน จำนวนมากๆ ทำให้ท้อแท้และคิดว่าตนไม่มีศักยภาพ และไปปิดกั้นความคิดสร้างสรรค์โดยอัตโนมัติ
• ต่อมาก็คือ คนจบปริญญามาส่วนมาก ทำงานไม่เป็น เพราะไม่ได้สั่งสมความรู้ที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิต มีแต่เพียงทฤษฎีจากตำราเท่านั้น
• เกิดความแปลกแยกจากเพื่อนมนุษย์และความเป็นจริง โดยที่นักเรียนนักศึกษามุ่งหวังแต่การทำในสิ่งที่ทำให้มีคะแนนดีเท่านั้น โดยอาจละเลยกิจกรรมที่ต้องทำกับครอบครัวหรือสังคมรอบข้างไป ทำให้ขาดปฏิสัมพันธ์และเรียนรู้สิ่งต่างๆจากคนรอบข้าง
• ขาดศีลธรรม เพราะ ไม่ได้เรียนรู้จากการใช้ชีวิตร่วมกันกับคนในสังคม แยกคนออกจากชีวิตจริง
• ตัดรากทางวัฒนธรรม เมื่อวัฒนธรรมคือ วิถีชีวิตร่วมกันของกลุ่มคนที่สอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมหนึ่งๆ แต่การเคารพความรู้ในตำรา จะทำให้คนที่ได้รับการศึกษาระบบใหม่นี้ ทิ้งภูมิความรู้ที่สั่งสมมาของชุมชนไป และทำให้วัฒนธรรมนั้นต้องสูญหายไปในที่สุด


การรวมพลังสร้างสรรค์สังคมโดยการทำแผนที่ความรู้ในตัวคนทุกคน (Every Human Mapping)

สิ่งที่จะทำให้เกิดการจัดการความรู้ที่เป็นรูปธรรมและมีพลังสร้างสรรค์สังคมอย่างมากคือ การทำแผนที่ความรู้ในตัวคนทุกคน หมายถึง การไปคุย สัมภาษณ์กับชาวบ้านที่มีความรู้ ความสนใจ และความชำนาญในสิ่งแตกต่างกันไปโดยต้องอาศัยความอดทนและการตั้งใจฟังอย่างจริงใจ เพื่อรวบรวมเป็นแหล่งข้อมูลความรู้ของสังคมขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นความรู้ที่ได้มาจากวิถีชีวิตหรือเป็นความรู้ในตัวบุคคลจริงๆ ซึ่งจะมีประโยชน์ต่อการดำรงชีวิตของคนในสังคมได้อย่างแท้จริง และเป็นฐานทางภูมิปัญญาและวัฒนธรรมที่จะทำให้การเลือกรับความรู้ในตำรามาต่อยอดได้อย่างถูกจุดและมีประสิทธิภาพสูงสุดได้มากขึ้น

นอกจากนี้ ความรู้ดังกล่าวยังสามารถนำมาใช้ขับเคลื่อน “เศรษฐกิจวัฒนธรรม” นั่นคือ หากคนได้ทราบว่า ที่จังหวัดนี้ ชุมชนนี้มีของดีแบบนี้ หรือ ถ้าใครต้องการอะไรก็สามารถไปหาได้ที่ท้องถิ่นนั้นๆ ซึ่งนอกจากจะเป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจภายในประเทศโดยคนไทยด้วยกันเองแล้ว ยังเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการเปลี่ยนแปลงรากฐานโครงสร้างทางความคิดให้เป็นไปในทิศทางที่คำนึงถึงศักดิ์ศรีความเป็นคนที่เท่าเทียมกันมากขึ้นด้วย ชาวบ้านก็มีความภาคภูมิใจตัวเอง องค์กรต่างๆ ก็มีความภูมิใจที่ได้ช่วยทำให้เศรษฐกิจชาติแข็งแรงจากภายใน เป็นสิ่งที่ทุกคนจะได้รับประโยชน์ด้วยกันทั้งสิ้น

คุณธรรม8 ประการของการจัดการความรู้
ในการจัดการความรู้นั้น มิได้มีเพียงแต่มิติทางด้าน “เทคนิคและทฤษฎี” เท่านั้น แต่ยังมีมิติด้านนามธรรมที่มีความลึกซึ้งกว่า และถ้าหากบ่มเพาะให้เกิดและเจริญเติบโตขึ้นได้ ก็จะทำให้การจัดการความรู้นั้น สร้างเสริมสังคมให้ผาสุกได้อย่างแท้จริง

คุณธรรมข้อที่ 1 ศีลธรรมพื้นฐาน คือ การให้ความเคารพความรู้ในตัวคนทุกคนโดยคำนึงถึงศักดิ์ศรีแห่งความเป็นมนุษย์ที่เท่าเทียมกัน
คุณธรรมข้อที่ 2 การไม่ใช้อำนาจ เพราะอำนาจจะไปปิดกั้นการเรียนรู้และเติบโตตามธรรมชาติของมนุษย์ หรือทำให้เบี่ยงเบนไปจากที่ควรจะเป็น กระบวนการตามธรรมชาติที่ควรปล่อยให้เป็นไปคือ การรับรู้ เรียนรู้ งอกงาม และถักทอเครือข่าย
คุณธรรมข้อที่ 3 การฟังอย่างลึก คือ การเคารพในตัวคู่สนทนา วางตัวตนของตัวเองลง ฟังด้วยจิตใจสงบและมีสติเพื่อให้เข้าใจคู่สนทนาอย่างถ่องแท้และทำให้เกิดปัญญา
คุณธรรมข้อที่ 4 เป็นวิธีการทางบวก หมายถึง การเลือกเอาเฉพาะเหตุการณ์ที่ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจ ปีติยินดีมาแลกเปลี่ยนและเรียนรู้ร่วมกัน ทำให้เกิดกำลังใจที่จะสร้างสรรค์สิ่งใหม่ที่ดีงามหรือช่วยกันแก้ปัญหาให้ลุล่วงไปได้ด้วยพลังทางบวก
คุณธรรมข้อที่ 5 การเจริญธรรมะ 4 ประการที่เกื้อหนุนการเรียนรู้ร่วมกัน คือ ความเอื้ออาทร เปิดเผย จริงใจและเชื่อถือไว้วางใจกัน สิ่งเหล่านี้จะทำให้เกิดความไว้วางใจกันและนำไปสู่การเผยตัวตนและแลกเปลี่ยนความรู้ได้ลึกซึ้งและกว้างขวางมากยิ่งขึ้น
คุณธรรมข้อที่ 6 การเรียนรู้ร่วมกันในการปฏิบัติเป็นอิทธิปัญญา คือ การส่งเสริมให้คนเรียนรู้ร่วมกันโดยการปฏิบัติ โดยการดึงเอาความรู้ในตัวคนแต่ละคนออกมาใช้ร่วมกันเพื่อให้เกิดความสำเร็จร่วมกัน
คุณธรรมข้อที่ 7 การถักทอไปสู่โครงสร้างใหม่ขององค์กรและสังคม โครงสร้างใหม่ที่จะเป็นการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐานคือ เครือข่ายมนุษย์ มิใช่โครงสร้างแนวดิ่งที่มีการกดทับหรือโครงสร้างแบบปัจเจกบุคคลที่ไม่มีการเรียนรู้ร่วมกัน ไม่เกิดพลังในการแก้ไขหรือสร้างสรรค์ โครงสร้างแบบเครือข่ายเปรียบเสมือนกับสมองของมนุษย์ที่แต่ละเซลล์ถูกเชื่อมโยงกันด้วยเส้นประสาท ทำให้สมองมีสมรรถนะในการเรียนรู้สูงสุด และเครือข่ายมนุษย์ก็สามารถทำได้เช่นเดียวกัน และโครงสร้างแบบใหม่นี้จะส่งเสริมศักยภาพ เสรีภาพและศักดิศรีแห่งความเป็นมนุษย์โดยถ้วนหน้าอีกด้วย
คุณธรรมข้อที่ 8 การเจริญสติในการกระทำ เพราะสติจะทำให้นิ่ง ทำให้มองเห็นความเป็นจริงและสามารถเลือกทางในการปฏิบัติต่อสถานการณ์หนึ่งๆได้อย่างถูกต้อง สติทำให้เกิดปัญญา

เสรีภาพของระบบและศักยภาพบูรณาการของมนุษย์ทั้ง 4 มิติ
คำสำคัญที่ท่านได้เน้นคือ “เสรีภาพของระบบ” และ “ศักยภาพบูรณาการของมนุษย์ทั้ง 4 มิติ”

คำว่า “เสรีภาพของระบบ” หมายถึง ความสอดคล้องลงตัวกันขององค์ประกอบทุกตัวภายในระบบทุกอย่างทำหน้าที่ของตัวเองอย่างคล่องตัวและสอดประสานกัน ไม่มีส่วนใดที่ขัดหรือกดทับกัน

ส่วนคำว่า “ศักยภาพบูรณาการของมนุษย์ทั้ง 4 มิติ” ประกอบด้วย มิติทางด้าน กายหรือวัตถุ จิต สังคม และปัญญา ที่จะต้องได้รับการพัฒนาไปพร้อมๆกัน ไม่ทำแบบแยกส่วน โดยเป้าหมายสูงสุดของการพัฒนาคือ การอยู่ร่วมกัน มิใช่การได้กำไรสูงสุด

การจะพัฒนาในด้านต่างๆนั้น ต้องมองเป็นภาพรวม มิใช่มองแบบแบ่งพรรคแบ่งพวก ทุกองค์ประกอบมีความสำคัญเท่าเทียมกัน โดยผ่านกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบเอา “ความรู้ในตัวคน” และ “ศีลธรรม” เป็นที่ตั้ง ศีลธรรมเป็นทั้งกระบวนการและเป้าหมายสุดท้ายของการพัฒนา และการจัดการความรู้

นอกจากนั้น มนุษย์จำเป็นต้องมีการอยู่ร่วมกัน เพื่อนำเอาสติปัญญาร่วม และศีลธรรมร่วมกันมาช่วยกันแก้ไขปัญหาและพัฒนาสิ่งต่างๆไปพร้อมๆกัน ซึ่งตรงนี้ถือเป็นการพัฒนาในด้านสังคม (ที่มีการอยู่ร่วมกันแบบสร้างสรรค์และผาสุก) และเราต้องนำเอาสติปัญญาเข้ามาใช้ในการอยู่ร่วมกัน เพื่อให้มองเห็นความเป็นจริง เกี่ยวกับ ตัวเอง ผู้อื่น และสิ่งรอบตัวทั้งปวง เมื่อเห็นได้เช่นนั้นแล้ว จะเกิดการพัฒนามาจากรากเหง้า นั่นคือ ความรัก ความเห็นอกเห็นใจ การเคารพศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ของกันและกัน ช่วยเหลือกันอย่างจริงใจ และเมื่อนั้น สังคมก็จะดี จิตใจของคนที่อยู่ในสังคมก็จะดี ทำให้ร่างกายอยู่ในสภาพดีไปด้วย การทำมาหากินก็คล่อง เพราะมีการแบ่งปันและช่วยเหลือเกื้อกูลกันอยู่เสมอ

สิ่งเหล่านี้ต้องเริ่มต้นจากการมีศีล เคารพศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ ผ่านกระบวนการจัดการความรู้ที่เหมาะสมซึ่งหมายถึง เอาความรู้ในตัวคนเป็นตัวตั้ง และต่อยอดด้วยความรู้จากตำรานั่นเอง ก็จะทำให้สังคมเจริญงอกงามอย่างแท้จริง


ปริมณฑลแห่งการใช้ประโยชน์ของการจัดการความรู้
กระบวนการจัดการความรู้ที่ได้กล่าวถึงนี้ (เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เคารพความรู้ในตัวคน ความมีศีลธรรม การตั้งใจฟัง การทำแผนที่มนุษย์และการปฏิบัติและเรียนรู้ร่วมกัน) สามารถนำไปใช้ได้ทุกส่วนของสังคมตั้งแต่ระดับเล็กสุด คือ การเปลี่ยนกรอบความคิดของตัวเราเองหรือของคนอื่นๆที่อยู่รอบๆเรา เช่นครอบครัว ให้ตระหนักถึงความรู้ที่มีอยู่ในตัวเราที่ไม่เหมือนใคร และเราจะมองเพื่อนมนุษย์เปลี่ยนไป เพราะทุกคนจะมีความเท่าเทียมกันหมดเพราะแต่ละคนมีความเก่งคนละอย่าง ซึ่งนี่ถือเป็นการเปลี่ยนผ่านในระดับที่สำคัญที่สุดคือปัจเจกแต่ละคน

ในระดับสูงขึ้นมา คือ การจัดการเรียนรู้ในรูปแบบดังกล่าวในระดับชุมชน องค์กร สังคม ประเทศ นโยบายสาธารณะ หรือในภาคส่วนที่ต้องการการพัฒนาโดยเฉพาะ ซึ่งจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสังคมโดยรวม เรียนรู้ไปร่วมกันและช่วยกันแก้ไขปัญหายากๆให้สำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี

จิตสำนึกใหม่ การเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน และการพ้นทุกข์ร่วมกัน
การที่จะทำให้โครงสร้างสังคมเปลี่ยนแปลงไปเป็นสังคมที่ปลดปล่อยศักยภาพและเสรีภาพ รวมไปถึงการอยู่ร่วมกันอย่างสร้างสรรค์และสันติได้นั้น จะต้องทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงจากภายในนั่นคือ การเปลี่ยนปัจเจกให้มีจิตสำนึกใหม่ คือ การเคารพความรู้ในตัวบุคคลอันจะนำมาสู่มุมมองใหม่ในการมองเพื่อนมนุษย์ รวมไปถึงการมองสิ่งต่างๆที่มีความสัมพันธ์กันแบบองค์รวม โดยมีการปฏิบัติการจัดการความรู้โดยใช้คุณธรรม 8 ประการข้างต้น เพื่อเป้าหมายสูงสุดของการพัฒนาศักยภาพของมนุษย์ทั้ง 4 คือ กายหรือวัตถุ จิต สังคมและปัญญาแบบองค์รวม และกลายเป็นสังคมที่มีศีลธรรม มีความรัก เอื้ออาทรและเป็นสังคมที่มีการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องร่วมกันเพื่อช่วยกันแก้ไขปัญหาต่างๆรวมทั้งการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ที่ดีให้แก่สังคมมากขึ้น

Change Mindset about Thai Education Revolution

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11

จุดเปลี่ยนของสังคม:โอกาสของการปฏิวัติการศึกษา

® สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 โดย ริญญาภัทร์ หอมลา ห้ามลอกเลียนไม่ว่าส่วนหนึ่งส่วนใดของบทความนี้ ไม่ว่าในรูปแบบใดๆ เว้นแต่จะได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากผู้เขียนเท่านั้น

 

แนะนำแนวคิดในการปรับรูปแบบการศึกษาไทย

ครั้งนี้ขอใช้พื้นที่นี้แสดงความเห็นเกี่ยวกับการปรับรูปแบบของการศึกษาไทยดูค่ะ เป็นความคิดที่สั่งสมมานานตั้งแต่ตอนเป็นนักเรียนแล้วและได้กลั่นกรองออกมาครั้งแรกประมาณหลังเหตุการณ์สงกรานต์วิปโยคที่ผ่านมา ขออยากจะขอนำมาแชร์ที่นี่

โดยคร่าวๆก็คือ ระบบการศึกษาไทยตอนนี้อยากจะเรียกว่าล้มเหลวนะ ถ้าเทียบเป็นการบริหารจัดการหน่วยงานใหญ่ๆหน่วยงานหนึ่ง เทียบว่า ต้นทุนของพ่อแม่ ของสังคม (ภาษีที่แบ่งมาให้ภาคการศึกษา) และเงินในภาครัฐที่นำมาใช้ในเรื่องการศึกษา เหมือนกับเอามาตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ

ค่าเรียนพิเศษตอนม.ปลาย คอร์สละ 4-5 พัน พอเอ็นท์ติด จบออกมาทำงาน บางทีวิชาเหล่านั้นก็ไม่เคยได้ใช้ประโยชน์เลย (แต่ถ้าใครใช้ก็ไม่ว่ากันค่ะ ^-^ เราพูดถึงส่วนใหญ่)

ลองคำนวณเล่นๆนะคะ เอาเฉพาะนักเรียนคนเดียว ม.ปลายละกัน (เดี๋ยวนี้มีกวดวิชาอนุบาลยันมัธยมต้นแ้ล้ว ก็ลองไปคำนวณเล่นๆละกันค่ะ ว่าหมดไปเท่าไหร่) ค่าคอร์สตกประมาณ 4000 บาท ถ้าเรียน 7 วิชา ก็ตก 28,000 บาทต่อคนต่อเทอม ถ้ามี 6 เทอม เฉพาะค่าเรียนพิเศษก็ประมาณ 168,000 ยังไม่รวมค่าเทอมนะคะ แล้วแต่โรงเรียน

ตอนเรียนมหาลัย ถ้าเป็นมหาวิทยาลัยรัฐบาลก็ถูกหน่อย ตกประมาณ 7200 บาทต่อเทอม (หน่วยกิตละ 400 สำหรับภาคปกติ มีทั้งหมด 18 หน่วยกิต) 8 เทอม ก็ 57600

นี่แค่เอาที่มองเห็นได้ก่อนนะคะ ที่ยังไม่รวม ก็มีค่ากินค่าอยู่ ค่ารถค่าเรือ ค่าสังคม ค่าเหล้า ค่ายา (อิอิ อันนี้แล้วแต่คนค่า)

จบออกมา คนส่วนน้อยเท่านั้นที่ตั้งเป้าหมายในชีวิตของตัวเองได้แล้ว หรือคนที่ทำงานที่มีรายได้สูงหน่อย ก็มักจะได้งานคุ้มค่าเหนื่อยที่ลงแรงเรียนไป 20 กว่าปีค่ะ

แต่ที่เหลือ คาดว่า 80% (ตามกฎ 80/20 ค่ะ) หาตัวเองไม่เจอ ทำงานไม่ตรงสายที่เรียนมา ทำงานไม่ตรงความถนัด

ตรงนี้แหละที่เป็นจุดบอดของ "ระบบการศึกษาไทย"

เพราะไม่สอนให้คนรู้จักตัวเอง ไม่เอื้อให้ศักยภาพของคนแต่ละคนเบ่งบาน สถาบันทำให้เกิดการแบ่งพรรคแบ่งพวก แบ่งฝ่าย มีคนสูงศักดิ์และมีคนต่ำศักดิ์

นั่นคือสิ่งที่การศึกษาของเราหล่อหลอมเรามาค่ะ

แต่ตรงนี้เราไ่ม่ตำหนิครูอาจารย์นะคะ ท่านเป็นผู้มีพระคุณ เราเป็นคนดีและมีจิตสำนึกมาได้ มีวิชาความรู้ก็เพราะพวกท่านค่ะ

แต่ที่เห็นว่าเป็นปัญหาคือ "ระบบ" ทั้งระบบ รวมถึงวิธีการคิดของคนที่มีอำนาจด้วยค่ะ

ไปติดตามได้เลยนะคะ ^-^

ป.ล ไม่ได้คิดว่าตัวเองเจ๋งมาจากไหนนะคะ ถึงมาแสดงความคิดเห็นในเรื่องแบบนี้ เป็นลูกนกเล็กๆที่พยายามทำความเข้าใจท้องฟ้าอันกว้างใหญ่เองค่ะ หากมีตรงไหนที่เพื่อนๆอยากแนะนำ ก็เชิญได้เลยค่ะ เรามาแบ่งปันกัน